معماری نئوكلایسك
فلسفه و تمدن كلاسیك یونان و روم باستان شالوده فكری و اجتماعی تمدن مغرب زمین را تشكیل می دهد و طی دوهزار سال گذشته همواره فلسفه كلاسیك در بینش ذهنی و كالبد فیزیكی تمدن غرب مشهود بوده است . معماری غرب نیز از این امر مستثنا نبوده و معماری كلاسیك پیوسته در كلیه تاریخ مغرب زمین مطرح بوده است .
كلاسیك كه در پی بیش از نیم قرن تفوق معماری مدرن از اوایل اخیر مورد بی توجهی نسبی قرار گرفته بود ، بتدریج بعد از انتقاداتی كه به سبك مدرن شد ، خصوصا بعد از نمایشگاهی در لندن به نام نابودی خانه های حومه شهر در سال 1975 ، مجددا به صورت یك سبك مهم كه می تواند پاسخگوی نیازهای جامعه امروزی باشد مطرح شد .
معماران نئو كلاسیك همچون معماران پست مدرن توجه به گذشته دارند ولی یك اختلاف عمده بین این دو دیدگاه نسبت به تاریخ وجود دارد . معماری پست مدرن در پی هویت انسان است و تاریخ هر قوم و ملتی از نظر آنها عنوان بخشی از هویت آن ملت تلقی می شود . لذا آنها تاریخ فرهنگی و كالبدی و همچنین دستور زبان معماری هر قومی را در معماری خود در هر منطقه نمایش می دهند . منتها این نمایش به صورت تقلید از موارد فوق نیست ، بلكه آنچه كه به هویت یك ملت مربوط است در ساختمانهای آنها به روز در می آید و بر اساس شرایط زمانی و مكانی بصورت جدید و امروزی شده ظاهر می شود . لذا معماران پست مدرن در تغییر دادن تناسبات ، رنگ ها و عملكردهای نمادهای تاریخی به خود تردید راه نمی دهند .
ولی معماران نئوكلاسیك همچون كوینلن تری انگلیسی ( یكی از مهمترین نظریه پردازان سبك نئوكلاسیك) معتقدند كه " نظم های كلاسیك الهاماتی آسمانی و مقدس هستند " پس تغییر دادن آنها صحیح نیست و هر تغییری در آنها باعث تبدیل شدن كمال به نقصان می شود . آنها دلیل جاودانگی معماری كلاسیك را همین می دانند . از نظر معماران نئوكلاسیك ، سبك پست مدرن یك مد است زیرا در این سبك اصول جاودانه معماری كلاسیك با طبع ، نظر و منطق زمینی تغییر داده شده است .
معماران نئوكلاسیك ، سبك مدرن را نیز سبكی قابل قبول نمی دانند ، چنانچه كوینلن تری گفته : " مدرنیسم پرهیز از هر روشی است كه كاركرد داشته است . " لذا معماران نئوكلاسیك ، گذشته و خصوصا معماری كلاسیك را منبع الهام خود می دانند و معماری كلاسیك و یا سنتی را به همان گونه كه از نظر كالبدی بوده ، برای احتیاجات امروزه طراحی می كنند . منتها باید توجه داشت كه در داخل این فرم های تاریخی ، كلیه وسایل رفاهی امروزی تدارك دیده شده است .
اگر خواسته باشیم در یك جمله این سبك را تعریف كنیم ، می توان گفت : ساختمان نئوكلاسیك ، پوسته ای كلاسیك برروی امكانات مدرن است .
كوینلن تری سوال می كند كه " چرا مصالح قدیمی صدها سال عمر می كنند ولی مصالح جدید چنین نیست و یا چرا ساختمان های قدیمی دلپذیر هستند ولی ساختمانهای جدید این طور نمی باشند ... ما در جامعه مصرفی زندگی می كنیم ، از منابع زمین استفاده می كنیم و ضایعات را بر جای می گذاریم ... شیوه های ساختمان های سنتی نه تنها از نظر زیست اقلیمی صحیح تر می باشند ، برای این كه مصالح طبیعی به جای مصالح مصالح مصنوعی استفاده می كنند ، بلكه همچنین این مصالح با روح و روان انسان نیز سازگار تر است . "
لئون كریر ، معمار اهل لوكزامبورگ ، از دیگر معماران مهم این سبك است . به گفته وی " نئوكلاسیك گزینه ای در مقابل مدرنیسم نیست ، بلكه در تضاد با مدرنیسم و در مقابل جامعه مصرف گرایی است كه آن را حمایت می كند . " او روش ها و مصالحی كه نماد مدرنیسم است مانند استاندارد كردن ، پیش ساختگی ، فولاد ، بتن و شیشه را به عنوان نشانه های تصنعی از یك حكم جزمی فراگیر می داند كه هنوز سعی می كنند انحصاری باشد و هر آنچه كه مطابق آن نیست حذف كنند .
راب كریر ، برادر لئون ، كه اونیز از معماران سبك نئوكلاسیك محسوب می شود بر این نظر است كه شهر های انسان مدار سنتی در اروپا در اثر دو واقعه در قرن بیستم ، یعنی جنگ و مدرنیسم ، از بین رفتند و جای آنها را شهرهای امروزین گرفتند كه سنخیتی با انسان و خصوصیات روحی و فیزیكی او ندارند .
معماران این سبك ، معماری كلاسیك را یك معماری لایزال . بی زمان می دانند . اصول این معماری همانند نظم ، تناسبات ، تقارن ، هماهنگی و كمال كه در زمان یونان باستان برای خانه خدایان طراحی شده بود اصولی جاودانه است . خدایان یونان باستان ، خدایانی بودند انسان گون در حد نهایت زیبایی ، كمال و جاودانگی . لذا خانه آنها نیز می بایست دارای همین خصوصیات می بود . بدین لحاظ معماری كلاسیك نیز می بایست یك معماری بدون نقص و ایراد باشد . معبد پارتنان ( 447- 438 ق . م ) در آتن كه می توان آن را نماد شاخص معماری كلاسیك تلقی كرد ، معبدی است كه تماما بر اساس اصول ریاضی و تناسبات هندسی طراحی و اجرا شده است . حجم ساده و جزئیات این بنا زیبا گونه ای طراحی و اجرا شده كه حتی خطای چشم انسان نیز در آن اصلاح شده است . معبد پارتنان ساختمانی به نظر می آید كه تمام خطوط افقی ان كاملا موازی و كلیه ستونها كاملا عمودی ، فاصله بین آنها دقیقا به یك میزان ، قطر آنها به یك اندازه و عمق شیارهای روی ستونهای دور یك بنا از پایین تا بالا یكسان است . باید توجه داشت كه در معبد پارتنان یك خط مستقیم وجود ندارد و تمامی نكاتی كه ذكر شد و رسیدن به این حد از كمال ، تنها با تنظیم و تصحیح دقیق هندسی ممكن بوده است .
به لحاظ موارد اشاره شده در فوق ، شاهد بوده ایم كه در غرب همواره مكتب ها و سبك های مختلف فكری و هنری ظهور كرده و پس از چندی مطرود و به حاشیه رانده شده ، ولی معماری كلاسیك حضوری شاخص و پیوسته در كلیه دوران ها داشته است .
خانه خدایان و یا به عبارتی ، معابد یونانیان باستان منبع الهام بسیاری از ساختمانهای مهم در طی دوهزار و پانصد سال گذشته در غرب بوده است . معابد ، كاخها و بناهای حكومتی روم باستان ، كلیساهای عظیم قرون وسطا در عصر اقتدار مسیحیت ، كاخها ، ساختمانهای مدنی و كلیساها در زمان رجعت به كلاسیسیسم در دره رنسانس ، كاخ ها و كلیساها در عهد اشرافیت باروك ، كاخها ، پارلمان ها و كلیساها در عصر روشنگری و بعد از آن ، آسمانخراش های سر به فلك كشیده اوائل قرن بیستم و ساختمانهای حكومتی در عصر فاشیسم ، نازیسم و استالینیسم در بین دو جنگ جهانی ، همواره از معماری كلاسیك الهام گرفته اند .
بدون شك این معماری به صورت الگویی بدون نقص در تمامی اعصار برای بینش ها و تفكرات كاملا متفاوت ، از دموكراسی گرفته تا فاشیسم و سوسیالیسم ، مورد توجه بوده و از آن تقلید شده است .
ساختمانهای ساخته شده به این سبك نیز كاملا متنوع بوده است . از این معابد بت پرستان تا كلیسای عظیم ، قصرهای باشكوه ، پارلمان ها و نهادهای حكومتی ، بانك ها ، بیمارستانها ، پاساژها ، موزه ها ، ترمینال های مختلف به این سبك ساخته شده است .
یكی از پروژه های جالب توجه و موفق به سبك نئوكلاسیك ، مجموعه مسكونی رودخانه ریچموند در كنار رودخانه تایمز 87-1985 (Richmond Riverside Complex ) است . این مجتمع مسكونی در لندن توسط كوینلن تری طراحی شده و شامل ادارات ، مغازها و رستوران های متعدد است . این مجتمع نه تنها لوكس و زیبا است و مورد توجه بازدیدكنندگان و اهالی لندن قرار گرفته ، بلكه در بازار رقابت معاملات املاك ، توجه خریداران زیادی را به خود جلب كرده و ساختمانها به نظر می آید كه متعلق به قرن 18 باشد ، ولی تمام امكانات و ضروریات مدرن در آن در نظر گرفته شده است .
از دیگر معماران صاحب نام این سبك می توان از دیمیتری پاپاداكیس ، آلن گرینبرگ ، رابرت آدام ، كلاف ویلیامزالیس و رابرت استرن نام برد . در اینجا باید متذكر شد كه گرایشی آشكار به سمت معماری نئو كلاسیك و سنت گرایی در بین معماران پست مدرن دیده می شود . معمارانی از گروه اخیر همچون رابرت استرن و دوبرادر ، رابرت ولئون كریر ، ساختمانهایی به سبك نئوكلاسیك طراحی كرده اند . همچنین كارهای معمارانی همچون آلدوراسی و حتی رابرت ونچوری هم اكنون در مجاور طرح های معماران نئو كلاسیك به نمایش گذاشته می شود . جالب توجه آن كه فیلیپ جانسون - معمار مدرنیست و سپس پست مدرنیست معروف - نیز خانه تئاتر جدید ( 84- 1981 ) در شهر كیلولند در آمریكا را به سبك نئوكلاسیك طراحی كرده است . می توان گفت كه در حال حاضر ، نظر معماران پست مدرن به اصول پایدارتر و جاودانه تر گذشته و تاریخ جلب شده است .
فرستنده مقاله: مسعود مرعشی
قرنهاست که بشر در رابطه تنگاتنگ با طبیعت به سر برده و برای تولید مایهتاج خود از آن الهام می گیرد .